SİMAV İlçesini turizme açan EYNAL KAPLICASININ adı fetih dönemi önderi bir yöneticinin adından geliyor…
1932-1934 Yılları arasında Simav Belediye Başkanlığı yapan İSTİKLAL MARŞIMIZIN YAZARI Mehmet Akif Ersoy’un öğrencisi Şair SABİT EREN’in bir şiirinde Simav’ın ünlü kaplıcası EYNAL şöyle dile getiriliyor;
“Koştum tatlı beldeme çayları atlayarak,
Şöyle bir nefes aldım EYNAL’a uğrayarak.
Bir sıcak can varmış gerçek suyunda,
Değerken ellerime kireç olmuş ak toprak…”
Evet, KÜTAHYA il merkezine 147 kilometre güneybatısında yer alan SİMAV ilçesinin üç sıcak su kaynağından birisi ve en önemlisi olan EYNAL KAPLICASI, ilçe merkezi SİMAV’ın 4 kilometre kuzeyinde Eğrigöz sıra dağlarının güney zirvesi GÖLCÜK DAĞI’nın (1856 metre) güney eteğinde yer almaktadır. Bugün SİMAV BELEDİYESİ tarafından işletmesi yapılan Eynal Kaplıcası otel, motel ve hamam tesislerinin yer aldığı 1.000 (Bin) yatak kapasiteli, Bakanlıkca 1989 yılında TERMAL TURİZM MERKEZİ ilan edilmiştir.
Dünyaca ünlü Türk gezgini EVLİYA ÇELEBİ’NİN 337 yıl önce (1671yılı) kalıp yıkandığı ve övgülü sözlerle SEYAHATNAMESİNE kaydettiği Türkiye’nin tek kaplıcasıdır.
Simav ilçesinde eski çağlardan beri günümüze süzülerek gelmiş öz be öz TÜRKÇE bir isim olan EYNAL adı malesef ne anlam yüklü olduğunu hemen hemen hiç kimseler bilmez. Günümüzden 18 yıl önce İzmir Adliyesinden ve CHP izmir İl Başkanlığından tanıdığım Profesör Bilge Umar ağabeyim (1990 yılı) bana içinde ‘Simav’ ismininde ne anlama geldiğini yazmış olduğu “Türkiye Halkının İlk Çağ Tarihi” ismindeki iki ciltlik eserini imzalayarak hediye etmişti. Bilge ağabeyimden bu eserinden iki cilt daha isteyerek Simav Ortaokulundan sosyal Bilgiler öğretmenim Ankara-Polatlı doğumlu ERTUĞRUL ERDOĞDU ismine imzalatarak Simav’a göndermiştim. Çünkü o sıralar Ertuğrul hocam ve Balıkesir-Gönen doğumlu CİHAT PALA hocam bir “SİMAV” kitabı hazırlıyorlardı…Saygıdeğer öğretmenlerimin ortak isimle yayınladıkları “SİMAV” kitapları 1991 yılında Belediyemiz sponsorluğu ile 2007 yılındaki 2.ci basımı Kaymakamlığımız sponsorluğu ile basılmış İlçemiz kültür yaşamında yerini almıştır. Ancak 1990 yılı kitabında “Simav “adının LUVİCE “Göl kıyısında,tırmanış yolunda Yamaçtaki şehir” anlamını yazan Prof Bilge Umar, iki yıl sonra (1993) bastırdığı eserinde ise SİMAV adının anlamı ile ilgili tezlerimi GERİ alıyorum. Bu isim “Ana Tanrıça Kibele’ye” işaret etmektedir şeklinde düzeltme de yapmıştı…
Neyse 18 yıl önce Profesör Bilge Umar ağabeyimi İzmir-Alsancak’daki Gümrük Dalyan İş hanındaki bürosuna ziyaretlerimden birinde ‘EYNAL’ ismi ne anlama geliyor diye sormuştum. Bilge ağabeyimde “Ermenice” den geliyor olabilir demesin mi!
Bu Ermenice’den geliyor olabilirliliği kafama takıldı….Çünkü Kütahya İL Merkezinde Osmanlı dönemi bir Ermeni Mahallesinden söz ediliyorsada SİMAV ilçesinde tek bir Ermeni’nin yaşadığı salnamelerde kayıtlı değildir…Ama bazı yıllarda Osmanlı Memuru ve tüccarı olarak gelen giden Ermeni vatandaşı olmuş işte o kadar…
İşte bende 1990 yılından beri boş oturmayıp EYNAL adının anlamı üzerine epey eser ve döküman inceledim….ve şu satırlarla görüşlerimi sizlere duyurmayı GÖREV bildim…
Evet, bugün EYNAL isminin anlamını yaygın olarak şu öyküyle anlatırlar…Güya günümüzden 500 yıl kadar önce bugünkü kaplıca önünde hayvanlarını otlatan iki çobandan biri kaybolan koyununu bir KOVUK=oyuk’tan içeri girip aramaya başlar….eski hamam harabelerine ve sıcak sulara rastlar…Yukarıdaki Çoban arkadaşıda kovuktan içeri giren arkadaşını merak ederek seslenir nerdesiiiin diye…..içerdeki çobanda, yukarıdaki arkadaşına aşağıya “EN-GEL” =İn’de gel” diyerek içerdeki sıcak suların varlığını göstermek ister…İşte Simav şivesinde in-gel ‘EN GEL’ olarak söylendiğinden bu kaplıcamıza yöre halkı “ENGEL” adını vermiştir şeklinde bir söylence vardır…Gerçekten ben dahil öz Simavlılar bu kaplıcamıza hala ENGEL şekliyle söyleriz…
Şimdi bu EYNAL adı nerden çıkmış olabilir kayıtlar nelermiş bir göz atalım mı?..İlçemiz Demirciköy eşrafından saygıdeğer ağabeyim DR.RECEP ALBAYRAK, 1997 yılında yayınladığı Osmanlı Döneminde Simav isimli eserinin 166 sayfasında konu ettiği EYNAL şöyledir…Başbakanlık arşivlerinde 1530 yılına ait 438 numaralı tahrir defterinde Simav ilçesine bağlı vakıf köyler listesinde 98.sırada KARYE-İ EYNEL yani EYNEL(Eynal) Köyü bulunmaktadır kaydını düşmüştür…
Şimdi EYNAL KAPLICAMIZIN eteğinde bulunduğu GÖLCÜK DAĞIMIZIN ardındaki kayıtlara bakalım mı?..Orada da vakfedilmiş bir Şeyh EYNAL zaviyesi diye bir kayıt var…yani iki vakıf köy ve yer….aynı isimle söyleniyor….
Yine 997/ 1530 tarihli 438 numaralı Osmanlı Muhasebei Vilayeti Anadolu isimli mufassal tahrir defetrinde GÖLCÜK DAĞIMIZIN arkasında yer alan HİSARCIK İLÇESİNDE(Önceden EMET’e bağlıydı) Beşi vakıf olmak üzere 6 ÇİFTLİK kayıtlıdır… HİSARCIK’ın YONCAAĞAÇ KÖYÜNDE kurulu bulunan ŞEYH EYNAL ZAVİYESİNİN VAKFIDIR…Burası FATİH Sultan Mehmet döneminde tımar toprağı yapılmış 2.BAyezit devrinde eski statüsüne kavuşmuş ve sultan hükmüyle VAKIF ARAZİLERİ ŞEYH İNEGÖL’ün kardeşi Hakkı BALA’ya şart edilmiştir. ŞEYH EYNAL ZAVİYESİ VAKFININ 979/ 1471 yılındaki geliri 150 akçe olarak toplandığı YAZILIDIR….
Evet Komşu HİSARCIK ilçesinde YONCAAĞAÇ köyünde zaviyesi olduğunu öğrendiğimiz ŞEYH EYNAL KİMDİR?…tesadüfe bakarmısınız HİSARCIK-GEDİZ arasında yer alan YukarıYoncaağaç köyündede bugün bir ILICA vardır…Yine bu köye komşu Hamamköy Ilıcası yer alıyor…..1471 yıllarında ŞEYH EYNAL kimse herhalde hep sıcak su kenarlarınamı kondu…ya da buraların işletmesini mi aldı…ya da buraları fetheden görevlimiydi?…
EYNEL ve EYNAL isimleri için Orta Asya GÖKTÜRK DEVLETİNE doğru uzandığımızda 6. ve 7 yüzyıllarda bu isim şöyle karşımıza çıkıyor…İkinci Göktürk Devletinde (716 yılı) AŞİNA KUTLUG KAĞAN (İLTERİŞ) ın kardeşi KAPGAN KAĞAN’ın oğlu ” İNİ-İL KAĞAN” İsmine ulaşıyoruz…’Küçük kağan’ yani yönetici” …..(Kaynak:KÖKTÜRK TARİHİ_Doç.Dr.Sadettin Gömeç-1997 sayfa 59) Bu “İNİ-İL”bazı söylemlerde İNAL=YINAL=EYNAL=EYNEL şekilleri ile de yazılabiliyor.
Tabiki bir idari(Yönetici) askeri ünvan olduğu belitiliyor… Ve işte şu kaynağımız ” Eski Türk Devletlerinde idari-Askeri ünvan ve terimler-Prof.Dr.ABDÜLKADİR DONUK-1988″ *İNAL-YINAL=(ibizcede EYNAL’A)’ şu açıklığı getiriyor…. Göktürklerden sonra UYGUR Türklerinin Budist yazıtlarında ” inal” olarak ünvan olduğu, Divanı Lügati Türk kitabına görede ” anası hatun kökten babası halktan olan gençler için” kullanılan bir hitap olarak tarif ediliyormuş…Yine Kutatgu BİLİG kitabına göre ise ” BEYZADE,İNANILIR İNSAN” anlamları diye tanıtılmış.
Büyük Selçuklu Prenslerinden Sultan Tuğrul Bey’in üvey kardeşi ünlü kumandan İBRAHİM YINAL da aynı ünvanı taşıyordu.Yine 1133 yılında bir Türk kumandanı aynı isimle tarih kitaplarında yazılı…Farsça(İRAN) Oğuz Hakan Destanında da “Kayı İNAL” adında ikinci kelime aynı ünvanı gösteriyor… Ayrıca KIPÇAK HANLARINDAN birinin adıda “İNAL ÖZ” dür..bu tabir ihtimal Çağatay Türkçesinde de mevcut olup, KIRGIZ Türkleri arasında da “HÜKÜMDAR” ve Ebul Gazi’ye göre ise (17.Asır) Moğol Taciklerinde “PADİŞAH” tabirlerine rastlanıyor…
Göktürk dönemini başlangıç yaptığımızda İN EL KAĞAN’dan sonra Türk lehçeleri olan Çağatay,Harzem,Kuman-KIPÇAK,Türkmen,Selçuklu,Osmanlı dönemlerinde çoğunlukla “dost,mahrem arkadaş,DEVLETTE YÜKSEK TEMSİLCİ, (günümüzde ise) ‘Bakan’ anlamlarının yüklü olduğu kaydediliyor…
SONUÇ; Simav Eynal Kaplıcaları adını 1350-1400 yılları arasında TÜRK ORDULARI ile bölgeye gelen bir komutan-din adamı veya yönetici İSMİNDEN alıyor olabilir…Simav ile Hisarcık ilçelerini birbirinden ayıran gölcük dağı her iki eteğinde ILICA-KAPLICA yerleşimlerinde ismi bulunmaktadır…EYNAL’ın bir şahıs ismi olduğunu ve anlamının ise Göktürklerden Osmanlıya kadar “YÖNETİCİ” bir sıfat olduğu anlaşılıyor…Bugün Bu Eynal ismini halkımız “ÜNAL” söylemiyle yaşattığını görüyoruz…
TÜM OKUYUCULARIMA VE HEMŞEHRİLERİME SAYGI VE SELAMLARIMLA…
“BİLMEYENLER NE BİLSİN BİZİ,BİLENLERE SELAM OLSUN” -Yunus Emre-
Alaattin Gürırmak